Piętnastka – po angielsku „Fifteen Puzzle”, po francusku „Taquin” – to bardzo popularna łamigłówka liczbowa, która pod koniec XIX w. zrobiła zawrotną światową karierę. Zadaniem rozwiązującego jest uszeregowanie piętnastu płytek w kwadracie 4 x 4, tak aby otrzymać uporządkowany układ wyjściowy (najlepiej w jak najmniejszej liczbie ruchów). Jedno pole jest wolne, by umożliwić ruchy – na wolne pole można przesuwać wyłącznie jedną z sąsiednich płytek. Kto nie zna tej układanki, musi koniecznie spróbować – a my w międzyczasie zapraszamy na garść piętnastkowych ciekawostek!
Czy wiecie, że…
Autorstwo piętnastki przypisywano Amerykaninowi Samuelowi Loydowi (zm. 1911), twórcy licznych zadań i łamigłówek, pasjonatowi szachów – aczkolwiek do dziś nie jest ono w pełni potwierdzone.
Mimo usilnych starań, Loydowi nigdy nie udało się uzyskać patentu na tę grę.
Fenomen popularności tej układanki przed 150 laty można porównać do bliższych nam chronologicznie mód na kostkę Rubika czy też sudoku.
Niektóre „piętnastkowe” zadania do wykonania okazały się niewykonalne – z pomocą przyszli matematycy, podając stosowne twierdzenia ogólne, oparte na teorii gier i teorii grafów.
Istnieje mnóstwo wariantów piętnastki – na przykład zastępuje się liczby fragmentami obrazka, tworząc z układanki „matematycznej” układankę „obrazkową”.
Jednym z ekspertów w rozwiązywaniu zadań związanych z tą układanką był Bobby Fischer, utytułowany amerykański arcymistrz szachowy.